Od 1 stycznia 2026 r. weszły w życie kluczowe zmiany w unijnych przepisach dotyczących CBAM. Dla importerów oznacza to nowe obowiązki formalne, konieczność uzyskania odpowiedniego statusu oraz przygotowanie się do rozliczania emisji CO₂. Poniżej przedstawiamy kompletne i aktualne informacje z perspektywy importerów oraz agencji celnej.

Czym jest CBAM i jaki ma cel?

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to unijny mechanizm, którego celem jest wyrównanie kosztów emisji CO₂ pomiędzy producentami z UE, a dostawcami z krajów trzecich. Mechanizm ten ma zapobiegać tzw. ucieczce emisji oraz chronić unijny rynek przed nieuczciwą konkurencją wynikającą z niższych standardów środowiskowych poza UE.

W praktyce oznacza to, że towary wysokoemisyjne importowane do Unii Europejskiej będą objęte dodatkowymi obowiązkami raportowymi i finansowymi, odzwierciedlającymi ślad węglowy ich produkcji.

Jakie towary są objęte CBAM?

Obecnie mechanizm CBAM obejmuje następujące grupy towarów:

• stal i żelazo,
• aluminium,
• cement,
• nawozy,
• wodór,
• energia elektryczna.

Jeżeli Twoja firma importuje którykolwiek z powyższych towarów, regulacje CBAM będą miały bezpośredni wpływ na sposób prowadzenia działalności.

Najważniejsze daty CBAM 2025-2027

1 grudnia 2025 r.
Importerzy oraz pośredni przedstawiciele celni mogli rozpocząć składanie wniosków o status Upoważnionego Zgłaszającego CBAM (UZ CBAM) za pośrednictwem unijnego portalu PUESC.

1 stycznia 2026 r.
Import towarów objętych CBAM będzie możliwy wyłącznie przez podmioty posiadające status UZ CBAM (z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w przepisach).

1 lutego 2027 r.
Rozpoczęcie obowiązku zakupu certyfikatów CBAM.

120 dni
Tyle czasu właściwy organ ma na rozpatrzenie wniosku o nadanie statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM.

Status Upoważnionego Zgłaszającego CBAM -warunek importu

Jak uzyskać status UZ CBAM?

1. Złożenie elektronicznego wniosku w unijnym portalu zgłaszającego CBAM.
2. Uzyskanie dostępu do portalu za pośrednictwem PUESC.
3. Weryfikacja wniosku przez Krajowa Administracja Skarbowa.
4. Wydanie decyzji przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu.

Maksymalny termin rozpatrzenia wniosku wynosi 120 dni.

Importerzy posiadający już dostęp do rejestru przejściowego CBAM oraz uprawnienie „Dostęp do rejestru CBAM” na PUESC otrzymają dostęp do portalu zgłaszającego CBAM automatycznie. 

Próg 50 ton – zwolnienie z obowiązków CBAM

Od 1 stycznia 2026 r. importerzy, którzy łącznie sprowadzają mniej niż 50 ton netto towarów objętych CBAM w skali roku, są zwolnieni z głównych obowiązków mechanizmu, w tym:

• posiadania statusu UZ CBAM,
• zakupu certyfikatów CBAM.

Należy jednak pamiętać, że próg 50 ton nie ma zastosowania do energii elektrycznej i wodoru. W ich przypadku obowiązki CBAM obowiązują niezależnie od ilości importu.

Import w trakcie procedury uzyskiwania statusu

Importerzy, którzy złożą wniosek o status UZ CBAM do 31 marca 2026 r., mogą dokonywać importu towarów CBAM jeszcze przed formalnym zakończeniem procedury. Warunkiem jest złożenie wniosku przed dokonaniem przywozu na obszar celny UE.

Roczna deklaracja emisji CO₂

Importerzy objęci mechanizmem CBAM będą zobowiązani do składania corocznej deklaracji, obejmującej:

• ilość importowanych towarów objętych CBAM,
• poziom emisji CO₂ powstałych w procesie ich produkcji.

Dane te będą podstawą do rozliczenia certyfikatów CBAM.

Certyfikaty CBAM – nowe obowiązki finansowe

Od 1 lutego 2027 r. importerzy będą zobowiązani do zakupu certyfikatów CBAM w liczbie odpowiadającej emisjom CO₂ wykazanym w rocznej deklaracji. Certyfikaty te po rozliczeniu podlegają obowiązkowemu umorzeniu.

Cena certyfikatów CBAM jest zmienna, co umożliwia planowanie momentu ich zakupu. Ostatecznie jednak liczba nabytych i umorzonych certyfikatów musi być zgodna z poziomem emisji wskazanym w sprawozdaniu.

Gwarancja CBAM 

Importer lub działający w jego imieniu pośredni przedstawiciel celny jest zobowiązany do złożenia gwarancji, o której mowa w art. 17 ust. 5 rozporządzenia CBAM, w sytuacji gdy:

• został złożony wniosek o nadanie statusu Upoważnionego Zgłaszającego CBAM,
• podmiot prowadzi działalność gospodarczą krócej niż dwa ostatnie lata obrotowe poprzedzające rok złożenia wniosku.

W takim przypadku złożenie gwarancji ma charakter obligatoryjny i stanowi potwierdzenie zdolności finansowej oraz organizacyjnej do prawidłowego wykonywania obowiązków wynikających z przepisów CBAM.

Gwarancja składana jest do tego samego organu, do którego kierowany jest wniosek o przyznanie statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM. Organ ten odpowiada również za nadzór nad gwarancją oraz jej ewentualne zwolnienie.

Podsumowanie – kluczowe informacje dla importerów

• od 1 stycznia 2026 r. import towarów objętych CBAM wymaga statusu UZ CBAM,
• obowiązuje coroczna deklaracja emisji CO₂,
• od 2027 r. konieczny będzie zakup certyfikatów CBAM,
• wnioski o status UZ CBAM można składać od 1 grudnia 2025 r.,
• rejestracja i obsługa procedur odbywa się przez PUESC.

W dobie globalizacji i dynamicznego rozwoju technologicznego coraz więcej produktów cywilnych może być wykorzystywanych także w celach militarnych. Takie właśnie towary określa się mianem towarów podwójnego zastosowania (dual use). Ich eksport, import i transfer wewnątrz Unii Europejskiej podlegają ścisłej kontroli, a przedsiębiorcy zobowiązani są do przestrzegania rygorystycznych przepisów unijnych i krajowych.

W niniejszym artykule wyjaśniamy, czym dokładnie są towary podwójnego zastosowania, jak je klasyfikować, jakie procedury obowiązują przy ich eksporcie oraz kiedy konieczne jest uzyskanie odpowiedniego zezwolenia na obrót.

Czym są towary podwójnego zastosowania?

Towary podwójnego zastosowania to produkty, technologie oraz oprogramowanie, które mogą być wykorzystywane zarówno w celach cywilnych, jak i militarnych. Oznacza to, że urządzenia przeznaczone pierwotnie do zastosowań przemysłowych, naukowych czy medycznych – w nieodpowiednich rękach mogą posłużyć do produkcji broni, amunicji lub technologii wojskowych.

Z tego powodu obrót towarami dual use jest w Unii Europejskiej ściśle regulowany przez Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/821, które ustanawia wspólnotowy system kontroli eksportu, transferu, pośrednictwa oraz tranzytu tych towarów.

Przykłady towarów podwójnego zastosowania:

• roboty i urządzenia automatyczne,
• lasery oraz generatory plazmowe,
• sprzęt telekomunikacyjny i systemy nawigacyjne,
• oprogramowanie i urządzenia kryptograficzne (szyfrowanie),
• czujniki, radary, sonary,
• obrabiarki, tokarki, frezarki, sprężarki, turbosprężarki,
• specjalistyczne rury, łożyska, uszczelki,
• niektóre stopy metali (np. tytanu, niobu, aluminium),
• substancje chemiczne używane do produkcji barwników, pestycydów czy tworzyw sztucznych.

Klasyfikacja towarów podwójnego zastosowania

Towary podwójnego zastosowania zostały szczegółowo sklasyfikowane w załączniku I do rozporządzenia 2021/821, który stanowi tzw. listę kontrolną dual use. Każdy produkt znajdujący się na tej liście wymaga uzyskania zezwolenia na eksport poza granice UE.

Kategorii produktów dual use jest 10:

1. Materiały jądrowe i urządzenia jądrowe
2. Materiały specjalne i urządzenia powiązane
3. Przetwarzanie materiałów
4. Elektronika
5. Komputery i systemy informatyczne
6. Telekomunikacja i ochrona informacji
7. Czujniki i lasery
8. Nawigacja i awionika
9. Urządzenia okrętowe
10. Kosmonautyka, aeronautyka, napęd

Dodatkowa kontrola wewnątrzunijna – Załącznik IV

Niektóre towary (ujęte w załączniku IV) wymagają zezwolenia nawet w przypadku handlu wewnątrz UE. Dotyczy to produktów o szczególnie wysokim znaczeniu strategicznym np. technologii rakietowych, kryptograficznych czy jądrowych.

Jak ustalić, czy produkt jest towarem podwójnego zastosowania?

Proces klasyfikacji produktu do grupy dual use przebiega w kilku etapach:

Etap 1

Sprawdź, czy produkt znajduje się na liście kontrolnej w załączniku I rozporządzenia 2021/821.

Etap 2

Określ jego numer kontrolny (ECCN) oraz kategorię i grupę techniczną (A-E).
Każda kategoria obejmuje:

• A – systemy i urządzenia,
• B – urządzenia testujące i produkcyjne,
• C – materiały,
• D – oprogramowanie,
• E – technologie.

Etap 3

Porównaj parametry techniczne produktu z wartościami wskazanymi w liście kontrolnej.

Etap 4

Zapoznaj się z uwagami technicznymi i wyjątkami, które mogą wykluczyć produkt spod kontroli.

Etap 5

Na tej podstawie zdecyduj, czy towar wymaga zezwolenia eksportowego.

Etap 6

Jeśli tak – złóż wniosek o wydanie zezwolenia do Ministerstwa Rozwoju i Technologii (MRiT). Formularz wniosku znajduje się w załączniku III do rozporządzenia 2021/821.

Oświadczenie końcowego użytkownika (End-User Statement)

Jednym z kluczowych dokumentów w procesie uzyskania zezwolenia eksportowego jest oświadczenie końcowego użytkownika. To potwierdzenie, że towar nie zostanie wykorzystany do celów militarnych lub nielegalnych.

Organ kontroli może żądać przedłożenia:

• certyfikatu importowego, lub
• oświadczenia końcowego użytkownika poświadczonego przez odpowiedni organ w kraju importera.

Brak tego dokumentu może opóźnić lub uniemożliwić uzyskanie zezwolenia, dlatego zaleca się rozpoczęcie procedury jego pozyskania na wczesnym etapie planowania eksportu.

Dlaczego kontrola towarów dual use jest tak ważna?

Celem systemu kontroli obrotu towarami podwójnego zastosowania jest:

• ochrona bezpieczeństwa narodowego,
• zapobieganie rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia,
• zapewnienie zgodności z międzynarodowymi zobowiązaniami UE,
• zwiększenie przejrzystości w handlu międzynarodowym.

Nieprzestrzeganie przepisów dotyczących eksportu towarów podwójnego zastosowania może skutkować poważnymi konsekwencjami prawnymi, w tym sankcjami administracyjnymi i karnymi.

Podsumowanie

Towary podwójnego zastosowania (dual use) to szeroka grupa produktów, które mogą mieć zarówno cywilne, jak i militarne zastosowanie. Ich eksport wymaga znajomości przepisów, prawidłowej klasyfikacji oraz uzyskania stosownych zezwoleń.

Dbałość o zgodność z przepisami prawa w tym zakresie nie tylko chroni przed konsekwencjami administracyjnymi, ale również wspiera bezpieczeństwo międzynarodowe i wiarygodność przedsiębiorcy na rynku globalnym.

Międzynarodowy handel towarami wiąże się z licznymi formalnościami, które mają na celu zapewnienie zgodności z przepisami celnymi, podatkowymi i handlowymi. Jednym z najważniejszych dokumentów w tym procesie jest faktura handlowa (commercial invoice). Bez niej przeprowadzenie odprawy celnej – zarówno eksportowej, jak i importowej jest niemożliwe.

W niniejszym artykule wyjaśniamy, czym jest faktura handlowa, jakie informacje powinna zawierać, kto ją wystawia oraz jak wpływa na procedury celne, podatkowe i preferencje w handlu międzynarodowym.

Czym jest faktura handlowa (Commercial Invoice)?

Faktura handlowa to podstawowy dokument wykorzystywany w międzynarodowym obrocie towarowym. Stanowi ona jednocześnie dokument celny, księgowy i podatkowy. Dla urzędów celnych jest kluczowym źródłem informacji o wartości towaru, jego pochodzeniu, rodzaju oraz warunkach dostawy – na jej podstawie określane są stawki cła, VAT i inne należności celne.

Dla sprzedawcy (eksportera) i nabywcy (importera) faktura handlowa pełni funkcję dowodu sprzedaży i dokumentu rozliczeniowego. Ułatwia także uzyskanie finansowania, zlecenie transportu, a w razie potrzeby – dochodzenie roszczeń reklamacyjnych.

Kto wystawia fakturę handlową?

Fakturę handlową wystawia zawsze sprzedawca (eksporter). Dokument przekazywany jest nabywcy (importerowi) przed wysyłką towaru lub razem z przesyłką.
W przypadku transakcji eksportowych dokument ten stanowi podstawę do zgłoszenia celnego i dopuszczenia towaru do obrotu w kraju przeznaczenia.

Jakie dane musi zawierać faktura handlowa?

Faktura handlowa powinna być sporządzona w języku angielskim – to ułatwia jej akceptację przez zagraniczne organy celne. Wersja polska może stanowić tłumaczenie pomocnicze, zwłaszcza w zakresie szczegółowego opisu towarów i kodów taryfowych (HS/CN).

Obowiązkowe elementy faktury handlowej:

• dane sprzedawcy i nabywcy (nazwa, adres, numer NIP lub VAT UE),
• numer faktury i data jej wystawienia,
• ilość, jednostka miary i szczegółowy opis towaru,
• cena jednostkowa i całkowita wartość towaru,
• waluta rozliczenia,
• warunki dostawy (Incoterms) i termin płatności,
• kraj pochodzenia towaru (country of origin),
• odniesienie do dokumentów towarzyszących (np. packing list, konosament, list przewozowy),
• podpis i pieczęć eksportera – w większości krajów UE podpis nie jest wymagany, ale w niektórych państwach spoza UE (np. w Azji czy Afryce) jest obowiązkowy.

Ważne: żadna pozycja faktury nie może mieć wartości zerowej. W przypadku próbek lub towarów o wartości symbolicznej należy wpisać rzeczywisty koszt produkcji lub orientacyjną wartość.

Faktura handlowa a proces odprawy celnej

Podczas odprawy celnej faktura handlowa odgrywa kluczową rolę. Na jej podstawie funkcjonariusz celny:

• określa wartość celną towaru,
• ustala właściwą klasyfikację taryfową (kod HS),
• nalicza należności celno-podatkowe,
• weryfikuje zgodność z dokumentami przewozowymi i listą załadunkową.

Niepoprawnie wystawiona faktura może doprowadzić do wstrzymania odprawy, nałożenia dodatkowych opłat, a nawet kar administracyjnych. Dlatego poprawność danych ma kluczowe znaczenie dla sprawności procesu.

Najczęstsze błędy na fakturach handlowych

Niepoprawne wypełnienie dokumentu może skutkować poważnymi konsekwencjami. Oto lista najczęstszych błędów, które powodują opóźnienia w odprawie celnej:

• brak wskazania warunków dostawy (Incoterms),
• użycie symbolu waluty zamiast jej skrótu (np. „$” zamiast „USD”),
• brak informacji o kraju pochodzenia,
• różnice pomiędzy danymi w fakturze, liście załadunkowej (packing list) i konosamencie,
• błędne wartości lub nieczytelne opisy towaru.

Każdy z powyższych błędów może skutkować koniecznością korekty zgłoszenia lub ponowną weryfikacją towaru przez organy celne.

Faktura handlowa a rozliczenia podatkowe

Choć faktura handlowa ma znaczenie dokumentacyjne i celne, nie stanowi sama w sobie podstawy do odliczenia podatku VAT.

Dla importera:

• podstawą do rozliczenia VAT jest Poświadczone Zgłoszenie Celne (PZC) lub dokument SAD, który potwierdza naliczenie i zapłatę podatku,
• faktura handlowa służy jedynie do ustalenia wartości celnej i wprowadzenia danych do zgłoszenia celnego,
• może być ujęta w księgach rachunkowych jako dowód kosztowy.

Dla eksportera:

• faktura handlowa potwierdza sprzedaż towaru poza terytorium UE,
• stanowi podstawę do zastosowania stawki 0% VAT, pod warunkiem posiadania dowodu wywozu (np. komunikatu CC599C).

Poprawność danych na fakturze handlowej ma więc wpływ nie tylko na cło, ale również na rozliczenia podatkowe i księgowe w firmie.

Faktura handlowa a preferencje celne i zwolnienia

Faktura handlowa może umożliwić importerowi zastosowanie preferencyjnych stawek celnych lub zwolnień z należności celnych. Aby było to możliwe, dokument musi zawierać oświadczenie o pochodzeniu towaru.

Oświadczenie o pochodzeniu na fakturze:

• potwierdza, że produkt spełnia reguły pochodzenia wynikające z umów o wolnym handlu (np. z Kanadą, Koreą Południową, Japonią),
• może być umieszczone bezpośrednio na fakturze przez eksportera zarejestrowanego w systemie REX (Registered Exporter System),
• w przypadku przesyłek o wartości poniżej 6000 EUR oświadczenie może wystawić również niezarejestrowany eksporter,
• treść oświadczenia musi być zgodna z wzorem określonym w danej umowie handlowej.

Brak oświadczenia o pochodzeniu skutkuje utratą możliwości zastosowania preferencji, co oznacza konieczność zapłaty pełnej stawki celnej zgodnie z taryfą ISZTAR.

Dlaczego poprawna faktura handlowa jest tak ważna?

Prawidłowo sporządzona faktura handlowa:

• przyspiesza odprawę celną,
• ułatwia klasyfikację towarów i obliczenie należności,
• chroni przed błędami i sankcjami,
• umożliwia skorzystanie z ulg i preferencji celnych,
• stanowi dowód sprzedaży w transakcjach międzynarodowych.

Każdy eksporter i importer powinien zadbać o to, aby dokumentacja była spójna, kompletna i zgodna z wymogami celnymi kraju wysyłki i odbioru.

Podsumowanie

Faktura handlowa (commercial invoice) to nie tylko dokument handlowy, ale przede wszystkim podstawa procesu odprawy celnej.
Zawiera kluczowe informacje potrzebne do określenia wartości celnej, pochodzenia i należności podatkowych.
Poprawność jej sporządzenia decyduje o szybkości i skuteczności odprawy, a także o możliwości korzystania z ulg celnych i prawidłowych rozliczeń VAT.

Dlatego w handlu międzynarodowym warto zadbać o każdy szczegół tego dokumentu – najlepiej z pomocą profesjonalnej agencji celnej, która zapewni zgodność z obowiązującymi przepisami i bezproblemowy przebieg procedur celnych.

W dobie rosnącej międzynarodowej wymiany handlowej, przedsiębiorstwa coraz częściej angażują się w import i eksport towarów poza granice Unii Europejskiej. Jednym z fundamentalnych elementów legalnego i sprawnego handlu międzynarodowego jest posiadanie odpowiednich identyfikatorów celnych – w tym numeru EORI oraz REX. Oba systemy identyfikacji mają kluczowe znaczenie dla odprawy celnej, stosowania preferencji taryfowych oraz zgodności z regulacjami unijnymi.

W tym artykule wyjaśniamy:

• czym są numery EORI i REX,
• kto musi je posiadać,
• jak wygląda proces ich uzyskania,
• oraz dlaczego są one niezbędne w eksporcie.

Czym jest EORI?

EORI (Economic Operators Registration and Identification) to unikalny numer identyfikacyjny nadawany przedsiębiorcom prowadzącym działalność w zakresie importu lub eksportu towarów na terenie Unii Europejskiej. Jest on obowiązkowy dla każdego podmiotu gospodarczego, który bierze udział w transakcjach celnych z krajami spoza UE.

Struktura numeru EORI

Numer EORI składa się z:

• kodu kraju (np. PL dla Polski),
• oraz krajowego numeru identyfikacyjnego (w Polsce najczęściej NIP, np. PL1234567890).

Kto musi posiadać numer EORI?

Numer EORI jest obowiązkowy dla każdego podmiotu, który:

• importuje lub eksportuje towary poza UE,
• dokonuje zgłoszeń celnych lub ubiega się o decyzje celne,
• prowadzi obrót towarowy z krajami trzecimi, np. z Wielką Brytanią po Brexicie.

Jak uzyskać numer EORI?

W Polsce procedurą zarządza Krajowa Administracja Skarbowa (KAS). Proces wygląda następująco:

1. Rejestracja przez PUESC
   Przedsiębiorca musi założyć konto na platformie PUESC (Platforma Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych): www.puesc.gov.pl
2. Złożenie wniosku
   Po założeniu konta należy złożyć elektroniczny wniosek o nadanie numeru EORI. Wymagane są dane rejestrowe firmy, NIP, REGON oraz dokumenty potwierdzające działalność gospodarczą.
3. Czas realizacji
   Zwykle nadanie numeru EORI następuje w ciągu 1-3 dni roboczych. Numer jest ważny na terenie całej Unii Europejskiej.

Czym jest numer REX?

REX, jest systemem dokumentowania pochodzenia towarów za pomocą oświadczeń o pochodzeniu, które mogą być sporządzane przez eksporterów. Numer REX umożliwia korzystanie z preferencji taryfowych w handlu z krajami objętymi umowami z UE (np. Japonia, Kanada).

Jak uzyskać numer REX?

O uzyskanie numeru REX mogą starać się zarówno przedsiębiorcy, którzy chcą samodzielnie sporządzać deklaracje pochodzenia towarów, jak i firmy będące ponownym nadawcą towarów i chcą sporządzać zastępczy dowód ich pochodzenia. Procedura uzyskania numeru REX przez Polskiego przedsiębiorcę wygląda następująco: 

• Przedsiębiorca składa wniosek do Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu. Wzór wniosku określa załącznik 22-06A do rozporządzenia wykonawczego.
• Przedsiębiorca zostaje powiadomiony o nadaniu numeru REX oraz dacie ważności rejestracji.
• Rejestracja ma charakter jednorazowy i bezterminowy. Może zostać cofnięta na wniosek przedsiębiorcy lub decyzją organów celnych na skutek zaniedbań i uchybień popełnianych przez eksportera przy sporządzaniu oświadczeń. 

Do czego potrzebny jest numer REX?

Numer REX jest wykorzystywany do wywozu produktów pochodzących z UE, które mają być wykorzystane w ramach kumulacji dwustronnej dla celów GSP. Jego celem jest uproszczenie formalności celnych oraz zapewnienie niższych ceł w handlu z krajami, które mają podpisane umowy preferencyjne z UE. System informatyczny REX został opracowany przez Komisję Europejską i jest udostępniany państwom członkowskim UE, krajom korzystającym z GSP oraz krajom i terytoriom zamorskim.  

W UE system REX jest stosowany przez podmioty gospodarcze w następujących przypadkach:

• Podmioty gospodarcze z UE dokonujące wywozu towarów do krajów korzystających z GSP do celów dwustronnej kumulacji pochodzenia;
• Podmioty gospodarcze z UE wywożące towary do KTZ do celów dwustronnej kumulacji pochodzenia lub w celu skorzystania z jednostronnych preferencji przyznanych UE przez KTZ;
• Podmioty gospodarcze z UE wywożące towary do państw trzecich, z którymi UE zawarła umowy o wolnym handlu, zgodnie z którymi pochodzenie towarów jest deklarowane przez eksporterów zarejestrowanych w systemie REX.

Czy posiadanie numeru REX jest obowiązkowe?

Posiadanie numeru REX jest obowiązkowe, tylko w sytuacji, gdy eksporter chce zadeklarować na fakturze preferencyjne pochodzenie dla towarów powyżej 6000 EUR. Przesyłki jednostkowe o wartości poniżej tej kwoty, nie wymagają rejestracji w systemie REX.

Jakie są obowiązki eksporterów unijnych sporządzających oświadczenia o pochodzeniu towaru?

Do obowiązków eksporterów sporządzających oświadczenia o pochodzeniu towaru należy:

• Prowadzenie i posiadanie ewidencji handlowej i księgowej w zakresie produkcji wyrobów i dostaw materiałów, dla których następnie potwierdzany jest status preferencyjnego pochodzenia.
• Przechowywanie przez okres 5 lat od zakończenia roku kalendarzowego, w którym sporządzone zostało oświadczenie o pochodzeniu, samego oświadczenia, a także ewidencji produktów i zapasów wszystkich materiałów pochodzących i niepochodzących.
• Przechowywanie wszelkiej dokumentacji celnej, związanej z surowcami użytymi w procesie produkcji.
• Informowanie organów celnych o wszelkich zmianach w danych, które zostały zapisane w celach rejestracji w systemie REX lub zaprzestaniu działalności eksportowej w ramach systemu GSP.

Dlaczego EORI i REX są niezbędne w eksporcie?

EORI:

1. Obowiązek prawny

Zgodnie z przepisami unijnymi, każdy podmiot gospodarczy, mający kontakt z organami celnymi UE (np. dokonujący importu, eksportu, tranzytu) musi posiadać numer EORI.

2. Identyfikacja w systemach celnych

EORI służy jako unikalny identyfikator firmy w systemach celnych.

3. Współpraca z innymi podmiotami 

Agencje celne, firmy logistyczne oraz przewoźnicy często wymagają numeru EORI, by móc świadczyć usługi eksportowe w twoim imieniu.

4. Obowiązuje nie tylko w UE

Nawet jeśli firma jest spoza UE, ale prowadzi eksport lub import na teren Unii Europejskiej, również musi uzyskać numer EORI, nadany przez odpowiedni urząd celny UE.

REX:

1. Deklaracja preferencyjnego pochodzenia towaru

Numer REX umożliwia eksporterowi samodzielne sporządzanie oświadczeń o pochodzeniu na fakturze, co jest niezbędne, aby skorzystać z preferencji celnych.

2. Obowiązkowy przy wartości towaru > 6000 EUR

Jeśli wartość przesyłki przekracza 6000 EUR, eksporter musi posiadać numer REX, by zadeklarować preferencyjne pochodzenie towarów i umożliwić odbiorcy skorzystanie z niższych ceł.

3. Warunek korzystania z umów o wolnym handlu

Rejestracja w systemie REX jest konieczna, by korzystać z obniżonych ceł w handlu z krajami, z którymi UE ma podpisane umowy handlowe (np. Japonia, Kanada).

4. Zwiększenie konkurencyjności eksportera

Możliwość oferowania niższych kosztów importu dla kontrahentów zwiększa atrakcyjność eksportowanych produktów.

5. Ułatwienie procedur celnych

System REX upraszcza procedury poprzez umożliwienie samodzielnego sporządzania dokumentów przez eksporterów, bez potrzeby każdorazowego uzyskiwania świadectwa pochodzenia.

Podsumowanie:

• EORI – numer identyfikacyjny niezbędny do każdej operacji celnej poza UE; bez niego nie można legalnie eksportować.
• REX – numer wymagany, jeśli eksporter chce korzystać z preferencyjnych stawek celnych i samodzielnie deklarować preferencyjne pochodzenie towarów o wartości powyżej 6000 EUR.

W międzynarodowym handlu i transporcie należy być przygotowanym na różnorodne procedury, które mogą pojawić się na różnych etapach przewozu towarów. Dotyczą one między innymi sprawdzenia kompletności dokumentów oraz zgodności z przepisami obowiązującymi w kraju importu lub eksportu. Oprócz standardowej odprawy celnej, w pewnych przypadkach może mieć miejsce również kontrola celna. Warto wiedzieć, że nie zawsze wynika ona z podejrzeń o nieprawidłowości – często towary wybierane są do kontroli losowo. W niniejszym artykule opisujemy, czym dokładnie jest kontrola celna, kiedy może zostać przeprowadzona, jak wygląda jej przebieg i jak najlepiej się do niej przygotować.

Czym jest kontrola celna?

Kontrola celna, to zestaw czynności realizowanych przez funkcjonariuszy Krajowej Administracji Skarbowej, mających na celu sprawdzenie określonego ładunku. Może być przeprowadzona zarówno w trakcie standardowej odprawy celnej, jak i losowo – bez wcześniejszych podejrzeń o nieprawidłowości. Jej celem jest wykrycie potencjalnych naruszeń prawa, ale także wskazanie uchybień lub błędów w procedurze przewozowej.

Przeprowadzenie kontroli może wpłynąć na opóźnienie dostawy, zwiększenie kosztów transportu, a nawet uniemożliwienie wprowadzenia towaru na terytorium danego państwa.

Warto zaznaczyć, że kontrola celna może mieć miejsce nie tylko podczas odprawy, ale również w trakcie samego transportu.

Co zwraca szczególną uwagę funkcjonariuszy celnych?

1. Nieprawidłowości w dokumentacji
   Celnicy zwracają uwagę na zgodność i kompletność dokumentów, takich jak faktury, świadectwa pochodzenia, licencje czy certyfikaty (np. sanitarne lub fitosanitarne). Jakiekolwiek braki lub nieścisłości mogą skutkować zatrzymaniem towaru.
2. Podejrzenie zaniżenia wartości
   Organy celne mogą sprawdzać, czy zgłoszona wartość towarów odpowiada ich realnej wartości rynkowej. Celowe zaniżenie wartości w celu zmniejszenia należnych opłat celnych, VAT-u czy akcyzy jest traktowane jako naruszenie prawa i może prowadzić do dodatkowych sankcji.
3. Podejrzenie przemytu
   W sytuacji, gdy istnieją przesłanki sugerujące, że przewożone towary są nielegalne (np. broń, narkotyki), celnik ma prawo przeprowadzić szczegółową rewizję ładunku.

Warto dodać, że kontrola może mieć również charakter losowy – nawet jeśli nie ma konkretnych podejrzeń. Takie działania służą przede wszystkim prewencji oraz sprawdzeniu zgodności z obowiązującymi przepisami.

Nie istnieją ogólnodostępne, szczegółowe dane statystyczne dotyczące odsetka czy liczby zgłoszeń celnych (importowych lub eksportowych) objętych kontrolą. Urząd Celno-Skarbowy (KAS) publikuje liczby przeprowadzonych kontroli, ale nie – stosunku do liczby wszystkich zgłoszeń.

Dla przykładu:
• W 2023 roku przeprowadzono 9051 kontroli celno-skarbowych (wzrost o 117 % w stosunku do 2022), przy czym zakończonych z nieprawidłowościami było aż 92–93 % z nich   .
• Tylko w okresie styczeń–wrzesień 2023 było 7396 kontroli celno-skarbowych

Jak przebiega rewizja celna?

Kontrola celna rozpoczyna się od sprawdzenia dokumentacji – celnicy analizują, czy zgłoszenia są kompletne i poprawnie wypełnione. Następnie porównują deklaracje z rzeczywistym stanem przewożonych towarów.

Funkcjonariusze mogą:

• przeliczać towary,
• ważyć je,
• pobierać próbki,
• dokonywać pomiarów i testów,
• sprawdzać parametry techniczne,
• weryfikować klasyfikację celną oraz wartość towaru.

W rewizji powinien brać udział przedstawiciel firmy dokonującej importu lub eksportu. W przypadku jego nieobecności, należy wyznaczyć odpowiednią osobę do reprezentowania przedsiębiorstwa podczas kontroli.

Na co zwracają uwagę funkcjonariusze celni?

W trakcie kontroli celnej szczegółowo analizowane są następujące aspekty:

• Zgodność zgłoszenia celnego z rzeczywistością – sprawdzana jest zgodność zadeklarowanych informacji z faktyczną zawartością przesyłki.
• Poprawność klasyfikacji taryfowej – właściwa klasyfikacja ma wpływ na wysokość należności celnych.
• Prawidłowe naliczenie opłat – kontrola obejmuje również poprawność obliczeń dotyczących cła, podatku VAT i akcyzy.
• Legalność przewożonych towarów – funkcjonariusze mogą wykryć produkty podrabiane, niebezpieczne dla zdrowia lub objęte embargiem.
• Spełnienie wymogów sanitarnych i fitosanitarnych – istotne w przypadku towarów takich jak żywność, leki, rośliny czy zwierzęta.
• Zgodność z przepisami dotyczącymi pochodzenia towarów – niektóre produkty mogą podlegać ograniczeniom w zależności od kraju, z którego pochodzą.

Jakie są rodzaje kontroli celnej?

W zależności od celu i lokalizacji, kontrole celne dzielą się na:

• Kontrolę dokumentacyjną – obejmuje sprawdzenie wszelkich dokumentów towarzyszących przesyłce: faktur, deklaracji, certyfikatów.
• Kontrolę fizyczną – polega na dokładnym sprawdzeniu zawartości kontenerów, paczek, pojazdów i samych towarów.
• Kontrolę graniczną – przeprowadzana na przejściach granicznych, często połączona z weryfikacją przewoźników.
• Kontrolę po odprawie – może mieć miejsce już po zakończeniu procedur celnych, np. w celu weryfikacji poprawności rozliczenia należności.
• Kontrolę w firmie – funkcjonariusze mogą odwiedzić siedzibę przedsiębiorstwa, aby porównać dokumentację z faktycznym stanem towarów i ich obrotem.

Obowiązki osoby kontrolowanej

Każdy importer czy eksporter ma obowiązek przechowywania dokumentacji celnej przez co najmniej 3 lata. Termin ten zwykle liczony jest od końca roku kalendarzowego, w którym dokonano zgłoszenia celnego.

Na przykład: jeśli towary zostały dopuszczone do obrotu w 2022 roku, obowiązek przechowywania dokumentacji trwa do końca 2025 roku.

W trakcie kontroli przedsiębiorca (lub jego przedstawiciel) zobowiązany jest do współpracy z organami celnymi. Obejmuje to udostępnianie potrzebnych dokumentów oraz wykonywanie zaleceń służb celnych.

W dobie zaostrzających się przepisów dotyczących ochrony środowiska, każdy przedsiębiorca prowadzący działalność związaną z importem towarów powinien znać swoje obowiązki związane z systemem BDO. 

Rejestr BDO (Baza Danych o Produktach i Opakowaniach oraz o Gospodarce Odpadami) to narzędzie umożliwiające skuteczny monitoring przepływu produktów i odpadów na terenie Polski. Dla importerów wiąże się to nie tylko z obowiązkiem rejestracji, ale również z koniecznością prowadzenia ewidencji i sprawozdawczości. W niniejszym artykule przedstawiamy, czym jest BDO, jakie obowiązki spoczywają na importerach oraz jakie sankcje grożą za ich niedopełnienie.

Czym jest Rejestr BDO?

BDO to system informatyczny, w którym gromadzone są dane dotyczące m.in. wprowadzania produktów, opakowań, sprzętu elektrycznego i elektronicznego, baterii, akumulatorów oraz gospodarowania odpadami. Dla importerów najważniejsze jest wprowadzenie na rynek krajowy:

• sprzętu elektrycznego i elektronicznego,
• baterii i akumulatorów,
• produktów oraz produktów w opakowaniach.

Obowiązek rejestracji w BDO – kiedy się zgłosić?

Zgłoszenie do rejestru BDO powinno nastąpić przed rozpoczęciem działalności objętej obowiązkiem. W praktyce jednak wiele firm nie dokonuje tego na czas. W takim przypadku rejestracji należy dokonać niezwłocznie, a numer rejestrowy BDO nadawany jest przez urząd w terminie do 30 dni od złożenia wniosku.

Kto podlega rejestracji w BDO?

Zgodnie z ustawą o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 roku, obowiązek rejestracji dotyczy m.in. podmiotów:

• wytwarzających i gospodarujących odpadami,
• wprowadzających produkty w opakowaniach, pojazdy, oleje, smary, opony, baterie, akumulatory, sprzęt elektryczny i elektroniczny,
• prowadzenia jednostek handlowych oferujących torby foliowe,
• producentów, importerów i nabywców wewnątrzwspólnotowych opakowań.

Kto nie musi rejestrować się w BDO?

Zwolnione z obowiązku rejestracji są m.in.:

• wytwórcy odpadów zwolnieni z prowadzenia ewidencji (zgodnie z rozporządzeniem z 23 grudnia 2019 r.),
• rolnicy gospodarujący na mniej niż 75 ha,
• osoby przekazujące pojazdy do stacji demontażu,
• osoby fizyczne i jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami, wykorzystujące odpady własne,
• wytwórcy odpadów komunalnych.

BDO a import towarów w opakowaniach

Importer, który wprowadza na polski rynek produkty w opakowaniach zobowiązany jest do ewidencji każdego elementu opakowania: kartonów, folii, wypełniaczy, etykiet, palet. Wszystko to traktowane jest jako odpady opakowaniowe, za które należy się rozliczyć.

Import sprzętu elektronicznego, baterii i akumulatorów

Importerzy tych towarów mają dodatkowe obowiązki:

• aktualizacja wpisu BDO,
• zawarcie umowy z organizacją zajmującą się odzyskaniem takiego sprzętu lub wniesienie zabezpieczenia finansowego na dany rok kalendarzowy.,
• prowadzenie ewidencji masy i rodzaju produktów,
• przeznaczenie środków na kampanie edukacyjne,
• uiszczenie opłaty rejestrowej i rocznej.

Importerzy samochodów – szczególne obowiązki

Firmy sprowadzające auta z zagranicy muszą:

• zarejestrować się w BDO jako importerzy opon, smarów, akumulatorów,
• zapewnić sieć zbierania pojazdów (min. 3 stacje demontażu lub 1 stacja + 2 punkty zbierania),
• zawrzeć umowę na odbiór zużytych baterii i akumulatorów.

Importerzy opakowań i produktów w opakowaniach

Każdy importer produktów w opakowaniach musi:

• zarejestrować się w BDO,
• składać sprawozdania,
• zapewnić odzysk i recykling opakowań,
• w przypadku braku odzysku – zapłacić opłatę produktową,
• przeznaczyć środki na kampanie edukacyjne.

Zwolnieni z opłaty produktowej mogą być mikro, mali i średni przedsiębiorcy, którzy wprowadzili mniej niż 1000 kg opakowań rocznie.

Importerzy olejów i opon

Firmy wprowadzające na rynek oleje smarowne lub opony muszą:

• uzyskać wpis do BDO,
• prowadzić coroczne sprawozdania,
• zapewnić odzysk lub zapłacić opłatę produktową.

Wyszukiwarka BDO – rejestr podmiotów 

Wyszukiwarka BDO umożliwia publiczny dostęp do Rejestru podmiotów zarejestrowanych w systemie BDO. Dzięki niej można sprawdzić, czy dana firma lub instytucja posiada numer rejestrowy BDO.

Aby sprawdzić, czy podmiot jest wpisany do rejestru BDO należy:

1. Wejść na stronę: BDO : Rejestr podmiotów,
2. Wprowadzić dane identyfikujące podmiot,  takie jak np.: NIP, nazwa firmy,
3. Kliknij przycisk „Szukaj”.

Jednak w praktyce po wpisaniu pełnego, poprawnego numeru NIP podmiotu, który nie figuruje w rejestrze, system zamiast wyświetlić informację o braku wyników, zwraca listę innych podmiotów o zbliżonych numerach NIP. Takie działanie może wprowadzać w błąd użytkowników i znacząco utrudniać korzystanie z wyszukiwarki — szczególnie w sytuacjach, gdy zależy na jednoznacznej weryfikacji konkretnego podmiotu.

Brak świadomości a konsekwencje prawne

Brak znajomości przepisów nie zwalnia z odpowiedzialności. Wiele firm dowiaduje się o obowiązkach BDO dopiero podczas kontroli WIOŚ. Skutki to grzywny, kary administracyjne, a nawet areszt. Podstawy prawne to m.in.:

• ustawa z 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej,
• ustawa z 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów,
• ustawa z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi.

Na pierwszy rzut oka wiele procedur może wydawać się zbędnych i uciążliwych dla przedsiębiorców. Jednak biorąc pod uwagę skalę produkcji odpadów, regulacje te są konieczne, by uszczelnić system gospodarowania odpadami.